TEMEL ANLAMI:

* İnsan zihninin üretebileceği her şeyden, her çeşit nitelik ve nicelikten, her tür tanım, şekil ve anlamdan, anlatımdan münezzeh (sonsuz derecede uzak) olan.

* Her tür ayıp, noksan ve eksiklikten münezzeh olan.

* Maddi ve manevi her türlü temizlik O’nun sayesinde olan.

TEMEL ANLAMIN AÇILIMI İKİNCİL ANLAMLARI:

* “Kendisiyle nitelendiği her şeyden temiz ve nezih olan.” (Sadreddin Konevi; Esma-i Hüsna Şerhi, 44)

* “Sevdiği kullarının nefislerini günah kirlerinden temizleyen.” (Halimi)

* Bütün mükemmeliyetlerin kaynağı bulunan. Güzel sıfatları nedeniyle övülen. “Mükemmeliyeti, dile getirilen bütün niteliklerinin de ötesinde olan.” (A. Yüksel Özemre; Vahye Göre Akıl, 256)

* Zatında, sıfatında, fiillerinde, isimlerinde, hükümlerinde her tür hatadan, gafletten, acizlikten ve eksiklikten sonsuz ölçüde uzak. Tertemiz. Her bakımdan mutlak mükemmellik sahibi. Kâfirlerin, Kendisi hakkındaki her türlü yakışıksız düşüncelerinden uzak olan.

* “Güzel ve yetkin. Görülmeyen her türlü nitelikten münezzeh. Mübarek.” (Taberi)

* “Duyu organlarının algılayabileceği, hayalin canlandıracağı, zihnin tasavvur edeceği, düşüncenin şekillendireceği veya gönülde doğabilecek her türlü nitelikten, yaratılmışlara benzemekten, insanların kemal zannettiği göreceli üstünlüklere sahip bulunmaktan münezzeh olan.” (Gazali; Esma’ül Hüsna Şerhi, 84)

TAMAMLAYICI BİLGİLER:

Kuddüs İsmi ve Kur’an:

* Kuddüs ismi, Kur’an’da iki ayette ALLAH’ın ismi olarak zikredilir: (59/Haşr:23; 62/Cum’a:1)

Kuddüs İsmi ve İsm-i A’zam:

* “Kuddüs ismi, bir İsm-i Azam veyahut İsm-i Azam’ın altı nurundan bir nurudur.” (Bediüzzaman)

Cebrail (ALLAH’ın Selamı Üzerine) ve Kuddüsiyet:

* “İlahi emir ve yasakları meleklere ve peygamberlere ulaştırmakla görevli, vahiy meleği Cebrail, insanları manevi açıdan temizleyen vahyi getirmesi ve hiç günah işlememesi sebebiyle ‘Ruhu’l-Kudüs’ diye isimlendirilmiştir.” (Ebu İshak ez-Zeccac)

* Kuddüs ismi kulluğun ve Mü’minin kendisini ALLAH’a sevdirebilmesinin en önemli vesilelerindendir: “Şüphesiz ki ALLAH tevbe edenleri de sever, temizlenenleri de.” (2/Bakara:222)

* ALLAH’ın Kuddüs oluşu karşısında insanın görevi, takdis yani O’nu “ALLAHu Ekber” gibi mükemmeliyetini dile getiren ifadelerle övmek ve “SübhanALLAH” gibi ifadelerle de tesbih etmektir. Yani her çeşit kusur ve eksiklikten sonsuz ölçüde uzak bulunduğunu ilan etmektir.

* “Kuddüs isminin içeriğini tam anlamıyla kavrayan kimse, ALLAH rızası uğruna nefsini aşağı arzulara uymaktan, servetini haram şüphesinden, zamanını O’na muhalefet etme kirinden, kalbini dünya ilgilerinin sebep olacağı lekelerden, ruhunu fani mekanlarda barınmaktan ve içindeki gücü yabancı ilgilerden uzak tutar. Böyle bir kişi, ALLAH’a taptığı manevi içeriğiyle hiçbir yaratığa kul olma zilletine düşmez; O’nu müşahede ettiği kalbiyle hiçbir yaratılmışı büyük görmez; elinde bulunan bir dünya nimetini yitirmekten etkilenmez ve tuttuğu yoldan ALLAH’a ulaşmadan geri dönmez.” (Kuşeyri )

* “Bu isme karşı kulun görevi ‘takdis’ ve ‘tesbih’tir. Takdis, ‘ALLAH’ı kemal sıfatlarla tavsif etmek’; tesbih ise ‘noksan sıfatlardan tenzih etmek’tir. Mesela ‘ALLAH her şeye kadirdir’ demek takdis; ‘ALLAH acizlikten münezzehtir’ demek tesbihtir.” (Alaaddin Başar; Esma-i Hüsna, 39)

* “Kuddüs isminin azami bir tecellisi de Cehennemde gerçekleşecektir. Mizanda günahları ağır basan Mü’minler, bu günahlardan temizlenmek üzere Cehennem’e gidecekler ve ondan sonra tertemiz olarak Cennet’e varacaklardır.” (Alaaddin Başar; Esma-i Hüsna, 40)

* Evren’deki ekolojik denge ve insan eli müdahale etmeyip te doğa kendi işleyişi içinde kaldığı zaman hiçbir pislik, artık ve kokuşmuşluk oluşmaması Kuddüs isminin tecellisi sayesindedir.

* Bütün yaratılmışların bütün tesbihleri Kuddüs ismi ile irtibatlıdır. Çünkü bütün tesbihler birer manevi temizlenme işlemidir.

PRATİK BOYUTU:

* İnsanlar kendilerini günahlardan arındırmak gibi manevi temizliklere de, bedenlerinde ve çevrelerinde yapacakları maddi temizliklere de ALLAH’ın Kuddüs ismini zikrederek ve O’na sığınarak başlamalıdır. Çünkü bu temizliklerin hepsi Kuddüs isminin tecellisi sayesinde olacaktır.

* Bir günah işlendikten hemen sonra Kuddüs ismi hatıra getirilip, zikredilmelidir.

* “Ya Kuddüs ya ALLAH” zikri insanı, başta şehvetten kaynaklananlar olmak üzere her türlü günah ve manevi pislikten koruyup, temizler. Ruhi bunalımlara, akıl ve sinir hastalıklarına şifa olur.

* “Bu kerim ismin zikri, ALLAH hakkında şüphesi bulunanlarda ve O’nu yaratılmışlardan birine benzetenlerde yararlı olacağından bu gibilere tavsiye edilir. Çünkü bu isimle birlikte Karib, Rakib ve Vedud gibi ALLAH’ın güzel isimlerini zikretmek hasta kalplere bir ilaç olur.” (Tilmsani; Esmaü’l-Hüsna, 181)

* Bir Mü’minin Kuddüs isminden alacağı feyz, maddi ve manevi temizliğine göstereceği özenle orantılıdır.

İLGİLİ HADİSLER:

* Efendimiz Hz. Muhammed (O’na Binler Selam) zaman zaman namazlarının rükû ve secdelerinde: “Sübbühun kuddüs rabbü’l-melaiketi ve’r ruh (münezzeh ve yüce, meleklerin ve Cebrail’in Rabbi)” şeklinde tespihte bulunmuştur. (Müsned, Ahmed b. Hanbel)

* Efendimiz Hz. Muhammed (O’na Binler Selam) yataktan kalkınca on defa: “SübhanALLAHi ve bi-hamdih sübhane’l-meliki’l-kuddüs (ALLAH’ı yüceltip, övgüyle anarım. Görünen ve görünmeyen alemlerin sahibinin, O’nun münezzeh Zatının her türlü eksiklik ve kusurdan uzak olduğunu kabul ederim)” şeklinde tespihte bulunmuştur. (Ebu Davud)