TEMEL ANLAMI:

* “Varlıkları, ana maddesi ve modeli olmadan yaratan.”(Ragıb el-İsfahani)

* Her şeyin varlığını ve varlığı süresince görüp geçireceği bütün halleri, olayları tayin ve tespit eden ve ona göre yaratan.  “Her şeyi yaratan O’dur.” (6/En’am:102)

* Her şeyi bir şeyden yaratan.

TEMEL ANLAMININ AÇILIMI VE İKİNCİL ANLAMLARI:

* Yaratırken hiçbir zorlama ve yorgunluk duymayan.

* “Halık, varlıkları sınıflandıran, her sınıfa bir ölçü koyan ve buna göre büyük, küçük; uzun, kısa; insan, hayvan; yerde sürünen, gökte uçan her şeyi; ölümü ve hayatı, özetle bütün varlıkları var edendir. Şüphesiz yoktan ve örneksiz var etmeyi kabul etmek, yaratmayı kabul etmektir. Çünkü yaratma örneksiz var etmenin bir şeklidir. Bu yüzden birbirinden ayrılmazlar.”(Halimi)

* Yarattıklarını takdir edip, planlayan, yaratmaya karar veren ve onların ilmi suretlerini ve gerekli şartlarını yaratan. Kur’an, bu gerçeğe işaret olarak: “Haberiniz olsun ki Biz her şeyi bir kaderle (ölçü, düzen, plan) yarattık.” (54/Kamer:49) der. İmam Gazali’ye göre “Sadece yaratmak ile bir takdire göre yaratmak ayrı ayrı şeylerdir.” Bir mimarın yapacağı binayı önce zihninde tasarlayıp sonra da kâğıda geçirerek ona ilmi-zihni-teorik bir varlık vermesi gibi. Bu durum yaratılış süreci açısından, kâinatın yaratılması yani Big Bang öncesine işaret etmektedir.

* Yaratılışın diğer aşamaları Bari ve Musavvir isimlerinin tecellileriyle gerçekleştirilir. Bu üç isme yaratılış sürecinin bütünü içinde baktığımızda: Halık, yaratılacak şeyin bütün ayrıntılarını bilip takdir eden; Bari, o şeyi fiili olarak meydana getiren; Musavvir de, ona son şeklini, kendine özgü özelliklerini kazandırıp yaratılışı tamamlayan anlamlarını kazanırlar.

Yokluktan varlığa çıkan her şey önce bir takdire/planlamaya muhtaçtır. İkinci olarak o takdire/planlamaya uygun şekilde yaratmaya, sonra da kendisine bir şekil verilmeye muhtaçtır. ALLAH takdir edici/planlayıcı olması açısından Halık’tır. Yoktan var etmesi açısından Bari’dir. Yoktan ve benzersiz bir biçimde yarattıklarını en güzel şekilde donatıp, tamamlaması açısından da Musavvir’dir. Kur’an’da bu yaklaşım “O, Halik’tir, Bari’dir, Musavvir’dir. En güzel isimler O’nundur.” (59/Haşr:24) ayetiyle ortaya konmuştur.

George Gamow, Kainatın Yaradılışı (The Creation of The Universe) kitabının 1952’deki ikinci baskısının önsözünde bu durumu: “Yazarın bu tabirden (Yaradılış) anladığı ‘Yoktan bir şeyler var etme’ anlamından çok ‘Şekilsizden şekilli bir şeyler yapmadır” diyerek anlatmaktadır.

* Elma çekirdeğinde elma ağacının, portakal çekirdeğinde de portakal ağacının planını kodlamak üstün bir takdir ve bilginin göstergesidir. Ve tüm çekirdeklerin bu niteliği Halık isminin göstergesidir.

“Herhangi bir elma tohumu kendi içinde bir minyatür elma ağacı ve o da kendi içinde bir minyatür elma tohumu taşır ve bu silsile sonsuza dek böyle devam eder.” (Werner Heisenberg, Einstein’la Yüzleşmek, 81)

* “ALLAH her şeyi bir miktar ile yaratmış, eşyanın nerede başlayıp nerede son bulacağını tayin etmiştir. Hiçbir mahluk ALLAH’ın yaratmasının niteliğini anlayamaz. ALLAH, her canlıyı sudan yaratmıştır. Bu, ALLAH’ın kudretini, hükmünü, ilmini ve tedbirini gösterir. Çünkü bütün yaratılmışları, tabiatları, cevherleri ve cinsleri farklı olmasına rağmen tek bir özden yaratmak, sonradan kazanılmış bir ilim ve tedbir ile değil, kendinden kaynaklanan bir ilim ve tek bir tedbir ile mümkün olur. Bu sebepten dolayı insanoğlu bu alemin yaratılmasının niteliğini algılayamaz.”(Maturidi)

* “Halik’de yaratılanın her yönüyle özel kaderini yoktan var eden ve takdir eden öncü bir kapsayıcı ilim ve ona göre, gerek maddesiz gerek bir maddeden yapma ve düzen verme manası vardır.”(Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır)

* Yaratma bazen belli bir ilk unsur kullanılarak ta gerçekleştirilebilir. Nitekim Kur’an’da: “O, insanı, pişmiş çamur gibi kuru balçıktan yarattı. Cinleri de öz (dumansız) ateşten yarattı.” (55/Rahman:14-15) denmiştir.

* “Halik ismi, ilahi fiilleri büyük ölçüde kendi içeriğinde özetleyen bir kavramdır.” (Bekir Topaloğlu)

TAMAMLAYICI BİLGİLER:

İnsan için “Yaratıcı” Denebilir mi?

* İnsanlar yaratıcı olamaz ancak icat eden olabilirler. Çünkü yaratma eylemi önceden hiçbir benzeri olmayan bir şeyi hiç yoktan ve bir anda oluşturmayı gerektirir. İnsanların yaptıklarının ise bu niteliklere sahip olmadığı açıktır. Onlar, benzerleri olan şeyleri. Belli bir süreç içerisinde ve çeşitli unsurları/sebepleri kullanarak oluştururlar ki bunun adı da yaratma değil icattır. Kur’an, bu gerçeğe, “ALLAH’tan başka size gökten ve yerden rızık verecek bir yaratıcı var mı?” (35/Fatır:3) ayetiyle dikkat çeker.

Hiçbir Şey Yaratılmadan Önce Ne Vardı?

* Halık isminin tecellisinden yani yaratıkların varlık alanına çıkmalarından önce ALLAH’tan başka bir varlık yoktu. Efendimiz bu duruma, “Başlangıçta sadece ALLAH vardı ve ALLAH ile beraber var olan bir şey yoktu” (Buhari) hadisi ile işaret eder.

Bu durumu daha iyi anlamak için kainatın yaratılışını somut bir örnek olarak kabul edebiliriz. David Darling, “Deep Time” kitabında kainatın yaratılışı öncesiyle ilgili şunları söylemektedir: “Zaman yoktu, uzay yoktu. Madde ve enerji de yoktu. Hiçbir şey yoktu. En küçük bir nokta, boşluk bile yoktu. Bu yokluktan küçücük, olağanüstü küçücük bir kıpırtı belirdi. Ufacık bir titreme, hafif bir dalgalanma, belli belirsiz bir girdap… Bu kozmik kutunun kapağı açıldı ve altından yaratılış mucizesinin filizleri belirdi.” Benzer bir anlatımı Newsweek’in 13 Haziran 1988 tarihli nüshasında da görebiliriz “Güneşin etrafında dönen gezegenler daha yokken, gökyüzünde henüz yıldızlar mevcut değilken, uzayın sonsuz derinliklerinde galaksiler yerlerini almamışken, Evren’de hiçbir şey ama hiçbir şey yoktu. Sonra yokluktan ve hiçlikten bir yaradılış başladı. Zamanın en kısa birimi olan saniyenin on üzeri eksi kırk üçte biri içerisinde madde şekilleniyordu.”

ALLAH Varlıkları İhtiyaç Duyduğu İçin mi Yarattı?

* ALLAH’ın herhangi bir şeyi yaratmaya ihtiyacı yoktu. Dolayısıyla yaratılmışların varlığı O’nun varlığına bir şey katmaz. Bu durumu, bir ressamın resim yapmaya ihtiyacı olmamasına rağmen kendi sanatının eserlerini görmek ve başkalarına da göstermek istemesine ve bu nedenle resim yapmasına benzetebiliriz.

ALLAH’ın Yaratıcılığı Tamamlanıp Bitmiş midir?

* ALLAH’ın yaratıcılığı belli bir zamanda gerçekleşip tamamlanmış bir şey değildir. O’nun yarattıktan sonra kainatla ilgisi sadece “varlıkta tutma” değildir. Sürekli devam etmektedir. Kur’an, bu durumu “Hallak” yani hiç durmadan sürekli ve mükemmel bir biçimde yaratmaya devam eden, ismiyle anlatır. Şu ayetler de bu gerçeğe işaret eder: “O her an yaratma halindedir.” (55/Rahman:29), “Ve daha sizin bilmediğiniz nice şeyler yaratmaktadır.” (16/Nahl:8)

PRATİK BOYUT:

* Herhangi bir şeyi ilk olarak tasarlayıp, ona ilmi-zihni-teorik bir biçim vermek Halik isminin tecellisine ayna ve araç olmaktır. Mesleği ve/veya misyonu bu duruma uygun olan insanlar yeteneklerini bir an önce son haddine kadar geliştirebilmek için kendilerine bu bilinç ve niyet ile “Ya Halik ya ALLAH” zikrini vird edinmelidir.

* Çocuğu olmayanlar bu ismin zikrini vird edinmelidir.